حضانت طفل

در این مبحث قصد داریم به مبحث حضانت طفل بپردازیم. حضانت به‌معنای نگهداری طفل، مواظبت و مراقبت از او می‌باشد، زمانی بحث حضانت طفل به میان می آید که پدر و مادر از یکدیگر طلاق گرفته باشند که امروزه به هنگام طلاق تکلیف حضانت و ملاقات فرزند و نفقه ایشان تعیین خواهد شد.

حضانت حق و تکلیف است، حضانت برای مادر حق قابل اسقاط و برای پدر تکلیف است.

 در قانون مدنی بیان‌شده حضانت کودک هم حق و هم تکلیف ابوین است و هیچ‌یک از ابوین حق ندارند در مدتی که حضانت کودک به‌عهده آن‌هاست از نگاهداری او امتناع نماید در صورت امتناع یکی از ابوین حاکم باید به تقاضای دیگری یا به تقاضای قیم او یکی از اقربا و یا به تقاضای دادستان حظانت طفل را به هر کس ابوین که حضانت طفل بر عهده اوست الزام کند و درصورتی‌که الزام ممکن یا مؤثر نباشد حضانت را به خرج پدر و هر گاه پدر  فوت شده باشد به خرج مادر تأمین کند.

 جنبه تکلیفی حضانت مورد تایید قانون حمایت خانواده سال 1353 نیز بود چراکه در این قانون به دادگاه اختیار داده شده بود که پدر یا مادررا به حضانت ملزم کند ،قانون جدید حمایت خانواده نیز همین نظر را به‌طور ضمنی تایید کرده چراکه برای خودداری مسئول نگهداری کودک از انجام تکالیف مقرر مجازات کیفری تعیین نموده است.

حظانت طفل

بیشتر بخوانید : سوال و جواب های حظانت فرزند

حضانت طفل بر عهده ی چه کسی می باشد؟

 حضانت طفل در درجه اول حق و تکلیف طبیعی و قانونی پدر و مادری که طفل را به دنیا آورده اند می باشد.

 این تکلیف تا زمانی‌که طفل به سن بلوغ نرسیده باقی است.

 در خصوص اولویت هر یک از پدر و مادر در خصوص حضانت طفل نظریه‌های مختلفی وجود دارد:

  • برخی معتقدند مادر برای طفل پسر تا دوسال و طفل دختر تا هفت سال بر پدر اولویت و تقدم دارد.(ماده 1169 قانون مدنی قبل اط اصلاح)
  • برخی دیگر اما برای مادر نسبت‌ به حضانت طفل دختر تا 9 سالگی و برخی تا زمانی‌که دختر شوهر کند حق تقدم قائل شده‌اند.
  • عقیده‌ای دیگر هم این است که مادر پا برای طفل پسر پا طفل دخترتا هفت‌سالگی اولویت دارد. که امروز نیز همین عقیده جاری است که مادر تا هفت‌سالگی چه برای دختر چه برای پسر دارای حق حضانت طفل است. چرا که بعد ها ماده 1169 قانون مدنی اصلاح گردید. مبنی بر اینکه برای حضانت طفلی که ابوین او جدا از یکدیگر زندگی می کنند. مادر تا سن هفت‌سالگی اولویت دارد و پس‌از آن با پدر است. البته یک تبصره هم دارد که بعد از هفت‌سالگی در صورت حدوث اختلاف حضانت طفل با رعایت مصلحت کودک به تشخیص دادگاه می‌باشد.

حظانت با پدر یا ماد ؟

بیشتر بدانید: قانون مدنی چیست؟

آیا امکان سلب حضانت طفل از دارنده اولویت وجود دارد ؟

باید بیان داشت  بله وجود دارد ،در قانون مدنی با توجه به مصلحت طفل امکان سلب حضانت طفل از کسی که حضانت بر عهده اوست.  پیش‌بینی شده‌است دادگاه می تواند با شرایط مذکور در ماده 1173 قانون مدنی هر گاه در اثر عدم مواظبت یا انحطاط اخلاقی پدر یا مادری که طفل تحت حضانت اوست صحت جسمانی یا تربیت اخلاقی طفل در معرض خطر باشد. حضانت طفل را از پدر یا مادر که حق تقدم دارد بگیرد و به دیگری یا به شخص ثالث واگذار کند.

موارد سلب حضانت

بیشتر بخوانید : توضیح تمامی قوانین دعاوی خانواده مثل ارث – حضانت

 

مصادیق عدم مواظبت یا انحطاط اخلاقی پدر یا مادر:

  • اعتیاد زیان‌آور به الکل ،مواد مخدر و قمار
  • اشتهار به فساد اخلاق و فحشاء
  • ابتلا به بیماری‌های روانی با تشخیص پزشکی قانونی
  • سوءاستفاده از طفل یا اجبار او به ورود به مشاغل ضداخلاقی مانند فساد، فحشاء، تکدی‌گری و قاچاق
  • تکرار ضرب‌وجرح خارج از حد متعارف

 مواردی که در فوق برای حضانت مطرح شد با توجه به قانون مدنی بوده‌است. اما ماده 12 قانون حمایت خانواده مقرر می‌دارد: در کلیه مواردی که اختلاف زناشویی منجر به صدور گواهی عدم امکان سازش می‌شود. دادگاه چگونگی حظانت طفل را با توجه به وضع اخلاقی و مالی طرفین و مصلحت اطفال معین و مقرر می‌کند .

دادگاه مکلف است ضمن صدور گواهی عدم امکان سازش تکلیف حضانت طفل پس‌ از طلاق را تعیین نماید و اگر قرار باشد فرزندان نزد مادر یا شخص دیگری بمانند ترتیب  نگاهداری و میزان هزینه آن‌ها را مشخص سازد، نکته مهم اینکه حتی اطفالی که والدین آنان قبل‌از تصویب قانون حمایت خانواده از یکدیگر جدا شده‌اند درصورتی که به طریق اطمینان‌بخشی ترتیب هزینه نگاهداری و حضانت آن‌ها داده نشده باشد مشمول مقررات این قانون خواهد بود .

در ماده 41 قانون حمایت خانواده نیز مقرر شده که هرگاه دادگاه تشخیص بدهد که توافقات راجع‌به ملاقات حضانت طفل و سایر امور مربوط به طفل برخلاف مصلحت اوست. یا درصورتی‌ که مسئول حضانت کودک از انجام تکالیف مقرر خودداری کند. یا مانع ملاقات طفل تحت حضانت با اشخاص ذی‌حق شود. می‌تواند در خصوص اموری ازقبیل واگذاری امر حضانت به دیگری یا تعیین شخص ناظر یا پیش‌بینی و نظارت و با رعایت مصلحت طفل تصمیم مقتضی اتخاذ کند.

 چنانچه پدر یا مادری که حضانت بر عهده اوست فوت کند حضانت کودک با چه کسی است؟

 هرگاه پدر یا مادر که حضانت برعهده اوست فوت نماید حضانت ساقط می‌شود. و نگهداری طفل با آن دیگری که زنده است خواهد بود.

 جنون پدر و مادر چه تأثیری در نگهداری طفل دارد؟

با جنون پدر یا مادری که کودک تحت حضانت اوست ، حضانت ساقط می‌شود و نگهداری کودک با دیگری خواهد بود. البته باید بیان داشت که حضانت از حقوق طبیعی است. و با جنون مادر یا پدر حق ایشان برای همیشه ساقط نمی‌شود. بلکه فقط مانعی برای اعمال این حق است و هر وقت مانع برطرف شود. پدر یا مادر باید بتواند حق خود را اعمال کنند. مصلحت کودک نیز در این است که نگهداری او حتی‌الامکان با مادر یا پدر باشد.

 هرگاه مادری که حضانت کودک با اوست، با دیگری شوهر کند. نگهداری کودک به پدر واگذار می‌شود. بااین‌حال اگر دادگاه تشخیص دهد مادر بااینکه شوهر دیگری اختیار کرده برای نگهداری طفل مناسب‌تر از پدراست حضانت با توجه به مصلحت طفل را به مادر واگذار خواهد نمود.

چنانچه به براثر ازدواج مادر حضانت کودک به پدر واگذار شود. و پس‌از مدتی ازدواج مادر منحل گردد. حق حضانت برای مادر بازخواهد گشت .

همچنین چنانچه شخصی که حضانت کودک با اوست مبتلا به بیماری واگیردار شود حضانت ساقط می‌شود.

چنانچه پدر و مادر طفل مرده یا فاقد شرایط لازم برای نگهداری طفل باشند حضانت بر عهده چه کسی است ؟

در صورت فقدان پدر و مادر حضانت با جد پدری است. در صورت فقدان جد پدری حضانت به خویشان نسبی با رعایت ترتیب ارث واگذار می‌شود.و هر گاه در یک‌طبقه و درجه خویشان متعددی وجود داشته باشند. یکی از آنان حسب قرعه برای نگهداری طفل تعیین خواهد شد .

چنانچه کودک قوم ‌وخویشی که بتواند حضانت وی را برعهده بگیرد نداشته باشد. دادگاه شخصی را برای حضانت منصوب می‌کند .

برای داشتن نگهداری کودک چه شرایطی لازم است ؟

حضانت باید به کسی واگذار گردد که شایستگی و توانایی برای انجام این کار را داشته باشد .شرایط حضانت در حقوق امروز بلوغ ،عقل ،توانایی عملی، شایستگی اخلاقی و عدم ازدواج مادر با شخص دیگر و اسلام می‌باشد .

حضانت کودک تا چند سالگی است؟

 با توجه به ماده 1169  قانون مدنی حضانت تا هفت‌سالگی با مادر و بعد از آن با پدر است و البته از زمانی‌که فرد به بلوغ برسد به تشخیص خود فرد و با انتخاب خود طفل حضانت مشخص می‌شود و درواقع فرد پس‌از این‌که به سن بلوغ رسید که در دختران نه سال و در پسران پونزده سال فرزند هر یک از ابوینی را که بخواهد با او زندگی کند انتخاب می نماید.

 در ماده 14 قانون حمایت خانواده کسی که حضانت کودک با اوست از انجام تکالیف مربوط به آن خودداری کند. یا مانع ملاقات طفل با اشخاص ذی‌حق شود. برای هر بار تخلف به پرداخت مبلغی محکوم خواهد شد.

 در مورد حق ملاقات هم باید بیان داشت که ماده 1174 قانون مدنی مشخص نموده‌است. درصورتی‌که به هر علت طلاق یا به هر جهت دیگر ابوین طفل در یک منزل سکونت نداشته باشند. هر یک از ابوین که کودک تحت حضانت او نمی‌باشد. حق ملاقات طفل خود را دارد و تعیین زمان و مکان و مسائل جزئی مربوط به آن در صورت اختلاف بین ابوین با دادگاه است. و در حال حاضر محکمه صلاحیت‌دار امروزه دادگاه خانواده است .

مطالب مرتبط : توضیحات دقیق قوانین ارث و دارایی _ پرسش و پاسخ های ملاقات با فرزند