توضیحات جامع قوانین مهر و موم ترکه

قانونگذار در قانون امور حسبی به‌طور مفصل  در مواد 166 الی  205 به مبحث مهروموم ترکه پرداخته‌است.

با فوت شخص تمامی دارایی های باقی مانده ازایشان که ترکه نام دارد به صورت قهری به وراث ایشان منتقل می گردد. به‌جهت حفظ و نگهداری از ترکه دادگاه یا مرجع قضایی صالح اقداماتی انجام می‌دهد. که وراث و سایر افراد از دخل‌وتصرف در ماترک ممنوع شوند. که به این امر مهر و موم ترکه گفته می‌شود. تمام افرادی که حق درخواست گواهی انحصار وراثت را دارا می‌باشند. می‌توانند درخواست مهروموم ترکه را به دادگاه صالح تقدیم نماید.

مهر و موم ترکه

دادگاه صالح در امر مهروموم ترکه با توجه به مواد قانون آیین دادرسی مدنی و قانون شورای حل اختلاف ، شورای حل اختلاف آخرین محل اقامت متوفی می باشد.

با توجه به ماده 167 قانون امور حسبی اشخاص زیر حق  درخواست مهر و موم ترکه را دارا می باشند:

  •  وراث متوفی یا نماینده قانونی آنها.
  • موصی‌له
  • طلبکاران متوفی
  • وصی

چنانچه یکی از وراث محجور باشد که ولی یا وصی یا قیم نداشته باشد. باید پس از مهروموم مراتب را به دادستان اطلاع‌ داده شود. تا برای ایشان قیم تعیین شود.

اگر متوفی مالی نداشته باشد یا اموال غیرقابل مهروموم باشند این موضوع در صورت مجلس قید میگردد.

بیشتر بخوانید: همه چیز درباره قوانین ارث

نکاتی درخصوص مهروموم ترکه:

نکات مهم در مبحث مهروموم ترکه

وظایف اشخاص حاضر در مهرموم ترکه:

۱. قراردادن اموال در محل محفوظ و قفل ومهر نمودن آن توسط دادگاه.

۲. اموال غیرقابل مهروموم باید اجمالا صورت برداری شوند و در صورت لزوم حافظ تعیین شود.

۳. اموال دولتی یا عمومی امانی نزد متوفی در همان محل مهروموم می شوند.

۴. اثاث‌البیت و اموالی که برای زندگی عیال و اولاد متوفی لازم می باشد. و اشیاء غیرقابل مهروموم ،مهر و موم‌ نمی‌شود و فقط این اموالدر صورتمجلس توصیف می‌گردد.

۵ .در موقع مهروموم یا رفع مهر و موم اشیاء یا نوشتجاتی که داخل در ترکه نبوده است. و متعلق به زن یا شوهر متوفی یا متعلق به غیر باشد به صاحبان آنها رد و مشخصات اشیاء نامبرده در صورتمجلس نوشته می‌شود.

۶. هزینه های لازم برای کفن و دفن متوفی از وجوه نقد برداشته می‌شود و اگر وجه نقد نباشد از ترکه ‌برداشته شده و به فروش می‌رسد و بقیه مهروموم خواهد شد.

۷. اشیاء ضایع شدنی یا اشیایی که نگهداری آنها مستلزم هزینه بی‌تناسب است یا اموال کم قیمتی که حمل و نقل و نگهداری آنها مستلزم زحمت و اشغال مکان وسیعی است می توان مهروموم ننمود و اگر اشیاء فوق مورد احتیاج اشخاص واجب ‌النفقه نباشد فروخته شده و پول آن در صندوق دادگستری یا یکی از بانک های معتبر تودیع می‌شود.

8. اگر اموال دیگری در صندوق و یا کیفی در بسته باشد، دادرس اختیار بازنمودن آن را ندارد و باید در بسته در محل امنی مهروموم شود.

 تمام افرادی که درخواست مهروموم ترکه را نموده‌اند می‌توانند درخواست رفع آن را نمایند البته شخصی که درخواست مهر و موم را ننموده نیز می‌تواند درخواست رفع مهر و موم نماید که دراین‌صورت شورای حل اختلاف باید به‌هنگام رفع مهر و موم صورت ریز اموال مهروموم شده را تنظیم نماید که در آن باید اموال غیرمنقول و تعیین اموال منقول و مشخصات و قیمت آن بیان شود.

بیشتر بدانید: تحزیز ترکه چیست؟

مواد قانونی مرتبط با مبحث مهروموم از قانون امورحسبی مصوب 1319

فصل دوم – در مهر و موم

ماده ۱۶۶ – دادگاه بخش مهر مخصوصی برای مهر و موم ترکه خواهد داشت. نمونۀ آن باید نزد رئیس دادگاه شهرستان باشد.

ماده ۱۶۷ – اشخاص مذکور زیر میتوانند درخواست مهر و موم ترکه را بنمایند:

۱ – هر یک از ورثه متوفی یا نماینده قانونی آنها.
۲ – موصی‌له در صورتی که وصیت به جزء مشاع شده باشد.
۳ – طلبکار متوفی که طلب او مستند بسند رسمی یا حکم قطعی باشد بمقدار طلب در صورتی که در مقابل طلب رهن نبوده و ترتیب دیگری‌هم برای تامین طلب نشده باشد.
۴ – کسیکه از طرف متوفی بعنوان وصایت معین شده باشد.

ماده ۱۶۸ – دادگاه بخش در موارد زیر پس از اطلاع اقدام بمهر و موم می‌نماید:

۱ – در موردی که کسی که در خانه استیجاری یا مهمانخانه و امثال آن فوت شده است. و کسی برای حفظ اموال او نباشد.
۲ – در صورتیکه از اموال دولتی یا عمومی نزد متوفی امانت باشد.
‌در مورد شق اول این ماده مالک خانه یا مدیر مهمانخانه و امثال آنها مکلفند به دادگاه بخش اطلاع بدهند.

ماده ۱۶۹ – در مورد شق ۲ ماده فوق مهر و موم فقط نسبت باموال دولتی یا عمومی که نزد متوفی امانت بوده است بعمل میآید مگر اینکه‌اشخاص صلاحیتدار درخواست مهر و موم نسبت به بقیه اموال را بنمایند.

ماده ۱۷۰ – در صورتیکه قبل از حضور دادرس دادگاه بخش در محل ترکه اقدام فوری برای حفظ ترکه لازم باشد اقدام مزبور بتوسط دادستان و در‌جائیکه دادستان نباشد بتوسط کلانتری محل و اگر مامورین شهربانی نباشند بتوسط دهبان با حضور دو نفر معتمد محلی بعمل میآید و در مورد‌مداخله دهبان دادستان می‌تواند در هر دهستان که مقتضی بداند دهبان را از مداخله منع کرده و صاحب دفتر رسمی یا یکی از مامورین دولتی یا دو نفر‌معتمد محلی را متفقا بانجام این کار مامور نماید مامورین نامبرده مراتب را در صورتمجلس نوشته و آنرا بدادگاه بخش میفرستند.

ماده ۱۷۱ – در هر موردی که از طرف مامورین مذکور در ماده قبل ترکه مهر و موم میشود مامورین نامبرده کلید قفلهائیرا که بروی آن مهر و موم‌ خورده است در پاکت یا لفافی مهر و موم نموده و بدادگاه بخش میفرستند.

ماده ۱۷۲ – در صورتیکه بین ورثه محجوری باشد که ولی یا وصی یا قیم نداشته باشد. دادرس باید پس از مهر و موم مراتب را بدادستان اطلاع‌دهد که جهت تعیین قیم اقدام نماید.

ماده ۱۷۳ – در صورتی که بین ورثه غائبی باشد که برای ادارۀ اموال خود نماینده نداشته باشد اگر محل غائب معلوم است دادرس مهر و موم ترکه را‌باو اطلاع می دهد و اگر محل غائب معلوم نباشد بدادستان اطلاع خواهد داد که در صورت اقتضا جهت تعیین امین برای او اقدام کند.

ماده ۱۷۴ – رئیس دادگاه در مواردی که باید اقدام بمهر و موم شود فورا باید خود یا بوسیله کارمند علی‌البدل اقدام بمهر و موم نماید و اگر علتی‌ موجب تاخیر این اقدام گردد علت مذکور را در صورت مجلس می‌نویسد.

ماده ۱۷۵ – وقت مهر و موم را دادگاه به اشخاصی که ذینفع بداند اطلاع می‌دهد ولی نباید این امر موجب تاخیر مهر و موم شود.

مطالب مرتبط با این موضوع: توضیحات جامع درباره تقسیم ترکه

ماده ۱۷۶ – در موقع مهر و موم صورت مجلسی مشتمل بر امور زیر تنظیم می‌شود:

۱ – تاریخ سال و ماه و روز و ساعتی که اقدام بمهر و موم شده است.

۲ – نام و مشخصات کسیکه مباشر مهر و موم است.

۳ – علتی که موجب مهر و موم شده است.

۴ – نام و مشخصات و محل اقامت کسیکه درخواست مهر و موم نموده و اگر دادرس بنظر خود اقدام بمهر و موم کرده باشد این نکته را در‌صورت مجلس مینویسد.

۵ – نام و مشخصات و اظهارات اشخاص ذینفع که در موقع مهر و موم حاضر بوده‌اند.

۶ – تعیین جائیکه ترکه در آنجا مهر و موم شده از قبیل اطاق – صندوقخانه و گنجه.

۷ – وصف اجمالی از اشیائیکه مهر و موم نشده است.

۸ – اموال در محل خود مهر و موم شده است یا محل آن تغییری داده شده.

۹ – نگهبان در صورتیکه معین شده باشد با ذکر اینکه نگاهبان را دادرس مستقلا معین کرده یا بر حسب معرفی اشخاص ذینفع.

۱۰ – اظهار کتبی و صریح با قید التزام از کلیه اشخاصیکه با متوفی در یکجا زندگی کرده. و یا اموال در تصرف آنها بوده مشعر بر اینکه چیزی از اموال‌متوفی را خارج یا مخفی نکرده و مطلع نیستند که دیگری بطور مستقیم یا غیر مستقیم اموال متوفی را برده یا مخفی کرده است.

ماده ۱۷۷ – صورت مجلس مذکور فوق باید بامضاء کسی که مباشر مهروموم است و اشخاص ذینفع برسد. و در صورتیکه اشخاص مزبور نخواهند ‌یا نتوانند امضاء کنند مراتب در صورت مجلس ذکر می‌شود.

ماده ۱۷۸ – کلید قفل هائی که روی آن مهروموم شده در دادگاه بخش بایگانی و این امر در صورتمجلس قید می‌شود.

ماده ۱۷۹ – نسبت باموالی که مهروموم آن ممکن نیست صورت اجمالی از آن برداشته شده و در صورت لزوم نگاهبانی بر آن میگمارند.

ماده ۱۸۰ – در صورتی که از اموال دولتی یا عمومی نزد متوفی امانت باشد اموال نامبرده در همان محلی که متوفی گذارده است مهر و موم خواهد‌شد مگر اینکه موجبی برای تغییر محل باشد.

ماده ۱۸۱ – هر گاه در حین مهر و موم ترکه وصیتنامه یا برگهای دیگری پیدا شود که در لفافی مهر و موم شده باشد دادرس مشخصات اوراق و‌چگونگی مهر و موم و عنوانی که روی آن نوشته شده و نشانه روی لفاف را در صورتمجلس نوشته دادرس و حاضرین اگر معروف باشند و بتوانند‌امضاء کنند امضاء می‌نمایند و اگر امتناع از امضاء نمایند امتناع آنها از امضاء نوشته می‌شود.

ماده ۱۸۲ – لفاف مذکور در ماده فوق بدادگاهی که برای رسیدگی بامور ترکه صالح است فرستاده میشود.

ماده ۱۸۳ – اگر از عنوان روی لفاف یا علائم دیگری معلوم شود که برگها متعلق بغیر متوفی است دادرس برگها را بصاحبان آن رد نموده و رسید‌دریافت می‌نماید و مشخصات آن را در صورتمجلس می‌نویسد و اگر صاحبان برگها حاضر نباشند آنرا تامین می‌نماید تا صاحبان آنها مطالبه نمایند.
‌حکم این ماده در موردی جاری است که معارضی نباشد و الا مطابق ماده قبل رفتار خواهد شد.

ماده ۱۸۴ – هر گاه وصیت‌نامه در لفاف نباشد دادرس اوصاف آنرا در صورت مجلس نوشته آنرا بدادگاهی که برای رسیدگی بامور ترکه صالح‌است میفرستد.

ماده ۱۸۵ – دادگاهی که لفاف مذکور در مواد فوق بآنجا فرستاده شده است آن را باز می‌کند. و در صورتی که برگها جزو ترکه باشد امانت نگاه‌میدارد. و الا اگر صاحبان آن حاضر باشند بآنها داده میشود و اگر حاضر نیستند محفوظ میماند تا صاحبان آن حاضر شوند. و اگر معلوم نباشد که برگها‌متعلق بکیست برگها در دادگاه میماند تا صاحب آن معلوم شود.

ماده ۱۸۶ – اگر بدادرس در ضمن عملیات مهر و موم اطلاعی راجع بوجود وصیت نامه داده شود. دادرس جستجو نموده و چنانچه وصیت نامه ‌موجود باشد بترتیب مذکور در ماده ۱۸۳ عمل می‌کند.

ماده ۱۸۷ – در مواردی که وصیت‌نامه معتبری بنظر دادرس میرسد که آن وصیت نامه مشتمل بر امور فوری باشد. دادرس اجازه میدهد که امور‌مذکور انجام داده شود.

ماده ۱۸۸ – در موقع مهر و موم یا برداشتن مهروموم اشیاء یا نوشتجاتی که داخل در ترکه نبوده است. و متعلق بزن یا شوهر متوفی یا متعلق بغیر باشد‌. بصاحبان آنها رد و مشخصات اشیاء نامبرده در صورت مجلس نوشته میشود.

ماده ۱۸۹ – آن مقدار از اثاث‌البیت و غیره که برای زندگانی عیال و اولاد متوفی ضرورت دارد و همچنین اشیائیکه قابل مهر و موم نیست مهر و موم ‌نمی‌شود و اشیاء مزبور در صورت مجلس توصیف می‌گردد.

ماده ۱۹۰ – هزینۀ که برای کفن و دفن متوفی با رعایت شئون او لازم و ضروری است از وجوه نقد برداشته می‌شود و اگر وجه نقد نباشد از ترکه‌برداشته شده و بفروش می‌رسد و بقیه مهر و موم خواهد شد.

ماده ۱۹۱ – در صورتی که متوفی مالی نداشته یا مال قابل مهروموم نباشد. دادرس صورت مجلسی تنظیم نموده و این مطلب را در آن قید می‌نماید.

ماده ۱۹۲ – بعد از تحریر ترکه درخواست مهروموم پذیرفته نمیشود. و اگر در اثناء تحریر ترکه درخواست مهروموم بشود فقط آن مقداری که ‌تحریر نشده است مهروموم می‌گردد.

ماده ۱۹۳ – اشیاء ضایع شدنی یا اشیائی که نگاهداری آنها مستلزم هزینه بی‌تناسب است. یا اموال کم قیمتی که حمل و نقل و نگاهداری آنها مستلزم ‌زحمت و اشغال مکان وسیعی است. ممکن است مهر و موم نشود و در اینصورت اگر اشیاء نامبرده مورد احتیاج اشخاص واجب‌النفقه نباشد. فروخته‌شده و پول آن در صندوق دادگستری یا یکی از بانک های معتبر تودیع می‌شود.

بیشتر بخوانید: همه چیز درباره قوانین دیه

فصل سوم – در برداشتن مهر و موم

ماده ۱۹۴ – کسانیکه حق درخواست مهر و موم ترکه را دارند می‌توانند رفع مهر و موم را هم درخواست نمایند.

ماده ۱۹۵ – درخواست برداشتن مهر و موم از دادگاه بخشی میشود که برای رسیدگی بامور ترکه صالح است. و هر گاه ترکه در حوزه دادگاه بخش‌دیگری باشد دادگاه بخش محل وجود ترکه بدستور دادگاه مذکور اقدام برفع مهروموم مینماید. و صورت مجلس مربوط باین عمل را بدادگاهی که ‌دستور برداشتن مهر و موم را داده است میفرستد.

ماده ۱۹۶ – دادگاه بخشی که مهر و موم را برمیدارد روز و ساعت برداشتن مهر و موم را معین و به عموم وراث و وصی و موصی‌لهم که معروف و‌محل اقامت آنها در حوزه آن دادگاه بخش باشد ابلاغ می‌نماید.

ماده ۱۹۷ – نسبت به اشخاص ذینفع که محل اقامت آنها خارج از حوزه دادگاه بخش باشد ابلاغ وقت به آنها لازم نیست و اگر وقت باشخاص‌مذکور اطلاع داده نشود دادگاه بجای آنها متصدی دفتر رسمی یا یکنفر از معتمدین محل را معین و او را دعوت میکند که با حضور او مهر و موم ‌برداشته شود.

ماده ۱۹۸ – عدم حضور اشخاصی که وقت برداشتن مهروموم بآنها اطلاع داده شده مانع از برداشتن مهروموم نخواهد بود.

ماده ۱۹۹ – در صورتیکه بین ورثه غائب یا محجور باشد رفع مهر و موم بعد از تعیین وکیل یا امین برای غائب و تعیین قیم برای محجور بعمل ‌خواهد آمد.

ماده ۲۰۰ – دادرس دادگاه بخش میتواند برداشتن مهر و موم را خود انجام دهد یا بکارمند علی‌البدل رجوع نماید.

ماده ۲۰۱ – در موقع برداشتن مهر و موم صورت مجلسی مشتمل بر امور زیر تنظیم میشود:
۱ – تاریخ – ساعت – روز – ماه – سال با تمام حروف.
۲ – نام و مشخصات درخواست‌کننده.

بیشتر بخوانید: همه چیز درباره قوانین انحصار وراثت